Plotse, hevige angst die overweldigt maar geen gevaar betekent: leer ze herkennen en doorbreken
Een paniekaanval is een plotse golf van intense angst die binnen enkele minuten een hoogtepunt bereikt. Uw lichaam slaat als het ware vals alarm: het reageert alsof er acuut levensgevaar is, terwijl er geen echte dreiging is. Hoewel een aanval beangstigend en uitputtend aanvoelt, is ze op zich ongevaarlijk en gaat ze vanzelf weer voorbij. Veel mensen maken ooit zo'n aanval mee. Wanneer ze zich herhalen en u erdoor angstig blijft, spreken we van een paniekstoornis.
Een paniekaanval uit zich vooral lichamelijk, wat het zo verwarrend en angstaanjagend maakt. Veelvoorkomende klachten zijn:
Omdat de symptomen op een lichamelijke aandoening lijken, belanden mensen soms op de spoeddienst voordat duidelijk wordt dat het om paniek gaat.
Een paniekaanval ontstaat zelden zonder reden. Vaak spelen langdurige stress, oververmoeidheid, ingrijpende gebeurtenissen of een erfelijke gevoeligheid voor angst een rol. Wie eenmaal een aanval meemaakte, gaat de lichamelijke signalen vaak angstvallig in de gaten houden. Een onschuldige hartklop of een licht gevoel in het hoofd wordt dan al snel uitgelegd als het begin van een nieuwe aanval. Die voortdurende alertheid jaagt de spanning op en maakt nieuwe aanvallen net waarschijnlijker, waardoor een vicieuze cirkel ontstaat die zichzelf in stand houdt.
Veel mensen gaan plaatsen of situaties mijden waar ze ooit een aanval kregen of waar ontsnappen moeilijk is, zoals een drukke winkel, het openbaar vervoer of een file. Dat heet agorafobie. Het vermijden geeft op korte termijn rust, maar maakt de angst op lange termijn net groter en beperkt uw bewegingsvrijheid steeds verder. Het doorbreken van die vermijding is een belangrijk deel van het herstel.
Probeer tijdens een aanval rustig en wat trager uit te ademen: dat dempt de lichamelijke spanning. Houd uzelf voor dat de aanval ongevaarlijk is, een hoogtepunt bereikt en vanzelf weer wegebt, ook al voelt dat op het moment zelf onmogelijk. Het kan helpen om uw aandacht bewust naar uw omgeving te verleggen, bijvoorbeeld door dingen rondom u te benoemen. Een gezond ritme met voldoende slaap, beweging en minder cafeïne en alcohol verlaagt de basisspanning waaruit aanvallen ontstaan. Blijf situaties waar u bang voor bent niet stelselmatig uit de weg gaan, maar bouw ze stap voor stap weer op. Zo leert uw lichaam dat de gevreesde plek of situatie veilig is.
Keren de aanvallen terug, blijft u bang voor een volgende aanval of begint u situaties te vermijden, dan is professionele hulp zinvol. Cognitieve gedragstherapie is de meest effectieve aanpak: u leert de lichamelijke signalen juist te duiden en de vermijding geleidelijk los te laten. Verwante klachten zoals een specifieke fobie pakt u in dezelfde therapie aan. De meeste mensen ervaren al na enkele sessies duidelijk minder paniek.
Last van terugkerende paniekaanvallen? Vind een psycholoog bij u in de buurt →