Wanneer opdringerige gedachten en dwanghandelingen uw dag gaan beheersen: begrijp de dwangcirkel en weet welke aanpak helpt
Een dwangstoornis, internationaal bekend als OCD (obsessive-compulsive disorder), is een veelvoorkomende psychische klacht waarbij u worstelt met opdringerige gedachten en de drang om bepaalde handelingen te herhalen. Iedereen kent wel eens een vervelende gedachte of dubbelcheckt of de deur op slot is. Bij een dwangstoornis nemen die gedachten en handelingen zoveel tijd in beslag, dat ze uw dagelijks leven, werk en relaties verstoren. De aandoening is goed behandelbaar, ook al voelt ze vaak hardnekkig aan.
Een dwangstoornis bestaat meestal uit twee delen die elkaar versterken. Dwanggedachten (obsessies) zijn ongewenste, terugkerende gedachten, beelden of impulsen die spanning of angst oproepen, bijvoorbeeld de angst voor besmetting, voor onheil of voor het verliezen van controle. Dwanghandelingen (compulsies) zijn de dingen die u doet om die spanning te verlichten, zoals overmatig wassen, controleren, tellen of dingen in een vaste volgorde leggen. De handeling brengt even rust, maar bevestigt op lange termijn de angst.
Het mechanisme achter een dwangstoornis noemen we de dwangcirkel. Een opdringerige gedachte zorgt voor angst en spanning. Om die spanning kwijt te raken, voert u een dwanghandeling uit, waarna de spanning kortstondig daalt. Uw brein leert hieruit dat de handeling nodig is om gevaar af te wenden, waardoor de drang de volgende keer sterker terugkomt. Zo houdt u de dwang ongewild zelf in stand. Dit is ook precies het aangrijpingspunt van de behandeling: de cirkel doorbreken.
Een dwangstoornis ontstaat zelden door één oorzaak. Vaak spelen een erfelijke gevoeligheid, een aanleg voor piekeren en perfectionisme, en stresserende of ingrijpende levensgebeurtenissen samen. Ook een sterk verantwoordelijkheidsgevoel of de overtuiging dat een gedachte even erg is als een daad, kunnen klachten voeden. Het is belangrijk te weten: dwanggedachten zeggen niets over wie u werkelijk bent of wat u zou doen.
Bij milde dwangklachten helpt het om de handelingen niet steeds groter te laten worden en om dwang waar mogelijk uit te stellen in plaats van er meteen aan toe te geven. Een gezond ritme met voldoende slaap en beweging vermindert de algemene spanning. Probeer geruststelling van anderen niet eindeloos te blijven vragen, want ook dat houdt de cirkel in stand. Praten met iemand die u vertrouwt, neemt vaak een deel van de schaamte weg.
De meest onderzochte en effectieve aanpak bij een dwangstoornis is cognitieve gedragstherapie, met daarbinnen de techniek exposure met responspreventie (ERP). U stelt zich, stap voor stap en in een veilig tempo, bloot aan wat de angst oproept, zonder de dwanghandeling uit te voeren. Zo ervaart u zelf dat de spanning vanzelf zakt en dat het gevreesde onheil uitblijft. De dwangcirkel verzwakt. Een klinisch psycholoog begeleidt u hierbij; veel mensen ervaren na enkele weken al duidelijk minder dwang.
Last van dwanggedachten of dwanghandelingen? Vind een psycholoog bij u in de buurt →